قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است که میلیونها نفر روز خود را با آن آغاز میکنند. اما کمتر کسی میداند این نوشیدنی انرژیبخش چه مسیر طولانی و پرماجرایی را طی کرده تا به فنجان ما برسد. در این مقاله با نگاهی به گذشته، مسیر افسانهای و تاریخی قهوه را از کوهستانهای اتیوپی تا قهوهخانههای مدرن ایران بررسی میکنیم.
افسانه کشف قهوه – چوپان اتیوپیایی کالدی
طبق افسانهای مشهور، ماجرای کشف قهوه به قرن نهم میلادی در منطقه کافا در اتیوپی بازمیگردد. چوپانی به نام «کالدی» متوجه شد که بزهایش پس از خوردن دانههای یک گیاه خاص، پرجنبوجوش و پرانرژی میشوند. کنجکاوی کالدی باعث شد تا خود نیز این دانهها را امتحان کند و تجربهای متفاوت را احساس کند. این داستان گرچه بهصورت شفاهی نقل شده و سندیت تاریخی ندارد، اما بهعنوان آغاز افسانهای قهوه در فرهنگ جهانی باقی مانده است.
اولین مصرف مستند قهوه – صومعههای یمن
ورود قهوه به تاریخ مستند از قرن پانزدهم میلادی در یمن آغاز میشود. صوفیان یمنی از نوشیدنی تهیهشده از دانههای برشتهشده قهوه برای بیداری در شبهای عبادت استفاده میکردند. این نوشیدنی در آن زمان به نام «قاهوه» شناخته میشد و بهتدریج در میان مردم شبهجزیره عربستان محبوب شد. بنادر یمن، بهویژه بندر مخا، نقش کلیدی در صادرات قهوه به سایر نقاط جهان اسلام ایفا کردند.
گسترش قهوه به خاورمیانه، عثمانی و اروپا
در قرون شانزدهم و هفدهم، قهوه بهسرعت در سراسر خاورمیانه و امپراتوری عثمانی گسترش یافت. قهوهخانهها در شهرهایی مانند مکه، قاهره و استانبول به مکانهایی برای گفتگو، شعرخوانی و گردهمایی اجتماعی تبدیل شدند. سپس قهوه از طریق تجار ونیزی به اروپا راه یافت. اولین کافههای اروپا در شهرهایی چون ونیز، لندن و پاریس افتتاح شدند و به سرعت محبوبیت یافتند.
جالب است بدانید در ابتدا برخی از روحانیون مسیحی، قهوه را “نوشیدنی شیطان” میدانستند، چرا که از سرزمینهای مسلماننشین آمده بود. اما پاپ کلمنت هشتم پس از چشیدن قهوه، آن را تأیید کرد و بدین ترتیب راه برای رواج جهانی آن باز شد.
قهوه در ایران – از قهوهخانههای صفویه تا کافههای مدرن
در ایران، قهوه در دوران صفویه بهویژه در شهرهایی مانند اصفهان و تبریز رواج پیدا کرد. قهوهخانهها بهعنوان محل گردهمایی مردم، شاعران، نقالان و سیاستمداران تبدیل شدند. با گذشت زمان و افزایش واردات چای، محبوبیت قهوه در ایران کاهش یافت، اما همچنان جایگاه فرهنگی خود را حفظ کرد.
در دهههای اخیر، با گسترش فرهنگ کافهنشینی و افزایش علاقه نسل جوان به نوشیدنیهای قهوهای، قهوه بار دیگر به نوشیدنی محبوبی در ایران تبدیل شده است. امروزه کافهها در شهرهای بزرگ، تبدیل به فضایی برای معاشرت، کار و آرامش شدهاند.
نتیجهگیری
از افسانه کالدی در کوهستانهای اتیوپی تا قهوهخانههای استانبول و کافههای مدرن تهران، قهوه مسیری شگفتانگیز را طی کرده است. این نوشیدنی نه تنها بخشی از فرهنگ جهانی شده، بلکه پلی است میان تاریخ، اجتماع و سبک زندگی مدرن. اگر شما هم از علاقهمندان به دنیای قهوه هستید، پیشنهاد میکنیم مقالات بعدی «خوبلایف» را درباره انواع قهوه، طرز تهیه و نکات باریستایی دنبال کنید.
